MAARSCHALKERWEERD & ZOON

MichaŽl Maarschalkerweerd Herdenkingsjaar 2015

Symposium

 

In het kader van het MichaŽl Maarschalkerweerd Herdenkingsjaar 2015 vindt op 27 juni onder de naam 'MichaŽl Maarschalkerweerd: MaÓtre, Meister of gewoon Meesterlijk? een landelijk symposium plaats over deze belangrijkste Nederlandse orgelbouwer van rond 1900 in het Auditorium van Museum Catharijneconvent te Utrecht. Deze locatie kon niet passender zijn: zij bevindt zicht enkele meters van de plek waar MichaŽl Maarschalkerweerd decennia lang zijn atelier had, waarin hij vele musici en opdrachtgevers ontving en meer dan honderd instrumenten vervaardigde.

 

Een onthullend symposium: "Michael Maarschalkerweerd:
MaÓtre, Meister of gewoon meesterlijk?"

 

ORGELBOUWKUNST IN BREDER CULTUREEL & HISTORISCH PERSPECTIEF

De orgelbouwkunst van MichaŽl Maarschalkerweerd staat niet op zichzelf, maar kan worden gezien als deel van vele cultuuruitingen in het Nederland van de negentiende eeuw. Wat dit betreft, springt binnen de architectuur wellicht de neogotiek het meest in het oog, maar het gaat ook om nieuwe schilderkunst, beeldhouwkunst, edelsmeedkunst, of bijvoorbeeld stedenbouw, tuin- en parkaanleg.

Maarschalkerweerd was lid van het St. Bernulphusgilde, een Utrechts kunstenaarscollectief waar ook andere prominenten lid van waren, zoals de architect Alfred Tepe, de beeldhouwer Friedrich Wilhelm Mengelberg, de glazenier Heinrich Geuer, de schilder Chretien Lindsen, en de edelsmeden Jan en Eloy Brom. Samen maakten zij een kerkgebouw tot een 'Gesamtkunstwerk', voorzien dus van een orgel van Maarschalkerweerd.

Een belangrijk scharnierpunt is het herstel van de bisschoppelijke hiŽrarchie in Nederland in 1853, waarbij de Utrechtse Catharijnekerk tot kathedraal werd verheven. Er werden tal van nieuwe kerken gebouwd, evenals vele kloosters, ziekenhuizen, scholen en woonvoorzieningen voor ouderen, die meestal waren voorzien van een kapel. In al deze kerken en kapellen moest een orgel worden geplaatst. Vooral vanwege zijn enorme vakmanschap, degelijkheid en groot kunstenaarschap was het vaak Maarschalkerweerd die daarvoor in aanmerking kwam. Niet voor niets mocht hij ook orgels bouwen voor sommige protestantse kerken en werd hij uitverkozen voor de bouw van een groot orgel in het nieuwe Concertgebouw in Amsterdam.

Maarschalkerweerd was zeer geÔnteresseerd in de orgelkunst in de landen om ons heem, in het bijzonder Frankrijk en Duitsland. In zijn orgelbouw en klankgeving zijn dan ook invloeden van de orgelbouw uit die landen merkbaar. Ook onderging hij de invloed van de ontwikkelingen in Nederland op het terrein van de kerkmuziek. Een belangrijke hoofdstroming was het Caecilianisme, dat zich vooral oriŽnteerde op de koormuziek uit de Middeleeuwen en Renaissance, en het herstel van het gregoriaans. De orgels van Maarschalkerweerd moesten hierin hun doorgaans ondersteunende rol vervullen, wat mogelijk, naast de invloeden uit Duitsland en Frankrijk, hun veelal milde religieus mystieke romantische klank kan verklaren.

 

SAMENWERKING MET HET MUSEUM CATHARIJNECONVENT

Het symposium in het Museum Catharijneconvent wil aan al deze zaken aandacht besteden. Twee medewerkers van dit museum, Drs. Paula Hertog en Drs. Richard de Beer besteden aandacht aan respectievelijk het St. Bernulphusgilde en de orgelkasten. Prof. Dr. Anton Vernooy, emeritus hoogleraar liturgische muziek, spreekt over de kerkmuziek en de rol daarin van het orgel. Prof. Dr. Hans Fidom, hoogleraar Orgelkunde aan de VU te Amsterdam, heeft het dan vervolgens over de invloeden uit de Duitse orgelbouw, gevolgd door Dr. Renť Verwer, de deskundige van Nederland op het terrein van de Franse orgelkunst, over de Franse invloeden. Daarna houdt Dr. Bart van Buitenen een verhandeling over de orgelrestauraties die Maarschalkerweerd op zijn naam heeft staan, waaronder die van het beroemde orgel in de St. Bavokerk in Haarlem. Dan volgt een forumdiscussie over de omgang nu, met name het restaureren van, het cultureel erfgoed dat de orgels van Maarschalkerweerd vormen. Aan dit forum wordt deelgenomen door enkele orgelbouwers en adviseurs die met de restauratie van Maarschalkerweerdorgels te maken hebben gehad. Het wordt ingeleid door Drs. Philip van den Berg met een verhandeling over 'het moderne Nederlandse orgel'. Het geheel wordt afgesloten met een orgelconcert, voorzien van uitleg, op het Maarschalkerweerdorgel in de aangrenzende kathedrale kerk van Ste. Catharina, door Mr. Drs. Paul Houdijk, organist van deze kerk en Maarschalkerweerdonderzoeker. Hierbij komen de vragen aan de orde hoe orgels van Maarschalkerweerd zijn bedoeld, wat erop gespeeld kan worden en hoe men dat kan doen. Deze mooie orgels zijn uiteindelijk immers muziekinstrumenten.

 

CULTUREEL HISTORISCHE DOELSTELLING

Het symposium wil een bijdrage zijn aan het creŽren van meer begrip en waardering voor de orgelkunst van Michael Maarschalkerweerd in het bijzonder en de orgelkunst van de negentiende eeuw in het algemeen, de negentiende eeuwse (kerkelijke) kunst, en uiteindelijk de negentiende eeuw zelf.

 

Culturele ANBI status: giften aftrekbaar - De Belastingdienst merkt de Stichting MichaŽl Maarschalkerweerd Herdenkingsjaar 2015 als een Culturele Algemeen Nut Beogende Instelling (ANBI). Dit houdt in dat giften extra gunstig aftrekbaar zijn van het belastbaar inkomen van de gever. Voor meer informatie zie de ANBI pagina's op de website van de Belastingdienst. Wij hopen dat dit een extra reden is om onze activiteiten financiŽel te steunen.

laatste wijziging: 2014dec08

 

© Stichting MichaŽl Maarschalkerweerd Herdenkingsjaar 2015